گنج پیرمراد    

 دکتر محمود قادرمرزی

هوا کاملاً تاریک بود. تنها چیزی که خلوت دامنه ی چیا* را به هم می‌زد صدای نفس‌های دو نفر بود که داشتند از باریکه راه سرا بالایی ملایم تپه‌ بالا می‌رفتند. به کومه‌ سنگ تلنبار شده‌ در نوک تپه که رسیدند انگار با هم قرار قبلی گذاشته باشند متوقف شدند. دستگاه گنج یاب را آرام در کنار "شخص" ** گذاشتند. بالاخره وسوسه‌ی آنچه که دتبالش می‌گشتند به حرفشان آورد.

 - زیر خاک این شخص دست خالی برمان نمی‌گرداند.

 - این همه سنگ را کدوم آدم عاقلی بیخودی یکجا جمع می‌کنه؟.به گمانم باقی‌مانده‌ی آتشکده‌ی مادها باشد.

سودای کوزه‌ی پراز سکه‌ نگذاشت خستگی به طور کامل از تنشان بیرون برود. به نوبت شروع کردند به گرداندن دستگاه در اطراف شخص. از سنگ‌ها صدا بلند می‌شد اما از آن قارقارک لعنتی، برای دلخوشی هم که شده، سوت نحیفی هم بلند نشد.

چاره‌ای نبود جز اینکه کومه‌ سنگ را به هم بریزند. زمین زیر کومه سنگ‌ همانند نعش یک میت نبش فبر شده عریان شد. ولع کوزه‌ی پر ازسکه آن‌ها را وادار به شیار زدن زمین ‌کرد. اما انگار آن شب بخت آنها همراه با مهتاب غروب کرده بود.

وقتی صبح شد آنچه که از شخص از دور پیدا بود پیکر متلاشی شده‌ای را می‌ماند که باریکه چوبی با تکه پارچه‌ا‌ی رنگ و رو رفته در کنار آن افتاده باشد.

در میان این بساط آشفته چند قطعه از یک کاسه‌ی سفالی با لعاب لاجوردی جلب نظر می‌کرد. گویی آنها تکه‌های یک نیم کاسه‌ی لالجینی بودند که زمانی از دست بچه‌ای به میان سنگ‌ها سرخرده‌اند. تکه‌ای از کاسه را برمیدارم. انگار گنج پیرمراد هنوز بوی پلو صبح عید را می‌دهد.  

* نام تپه‌ای که روستای قادرمرز در پایین دست دامنه آن قرار دارد.

** مقبره‌ی فرد گمنامی که مردم محل به او خصلت‌های‌ پسندیده نسبت می‌دهند.

  توضیح نگارنده: چندی پیش شنیدم که شخص پیرمراد را به امید یافتن گنج بر هم زده‌اند. از این رو برای یافتن گنجی از جنسی دیگر، در ذهن خود سنگهای پیرمراد را کاوش مجدد کردم. به یاد آوردم که در دوران کودکی روز عید رمضان و قربان بچه‌های روستا شور و حال دیگری داشتند. دل تو دلشان نبود که کی "نا ن جه‌ژن" آماده می‌شود. نان جه‌ژن عموماً پلو ساده‌ای بود که در بسیاری خانه‌ها به ندرت بدون مناسبت پخته می‌شد. وقتی هر خانه سهم نان جه‌ژن خود را به مسجد روستا می‌فرستاد تا بعد از نماز عید مشترکاً صرف شود، بچه‌ها هم سهم خود را در کاسه‌ای کوچک می‌گرفتند. مقصد مشترک آنها پیر مراد بود، که اسم آن مفهوم عرفانی عمیقی هم دارد. بچه‌ها با اشتیاق دسته‌جمعی سرابالایی چیا را بالا می‌رفتند. به محض نمایان شدن بیرق شخص، بچه‌ها با ولوله فریاد می‌زدند: "سلام پیرمراد". آنگاه نیمی از توشه‌ی خود را به رسم اهدا به میان کومه‌ سنگ می‌پاشیدند. آنها پیر را در جشن خود شریک می‌کردند. سپس گویی دسته‌ای از پرنده‌ها بر سر یک بلندی جا خوش کرده باشند روی سنگها می‌نشستند و نیم باقی‌مانده‌ی توشه‌ی خود با هم صرف می‌کردند. دست آخر، تا پنهان شدن شخص از دید، سراشیبی تپه را با قدم‌های رو به عقب پایین می‌آمدند "تا به پیر مراد پشت نکرده باشند".

ژینگه و به سه ر هاتێکی خه مناک

زاهێد قادرمه رزی

دار جوانه چه م و کانی و روبارو جوگه جوانن، هه ر کوێ دارێ بێ ئه ڵێن ئاوه دانیه، له هه ر کوێ روبارو کانی بێ ئه ڵێن جێگه ی ژیاره،ژیانی ئێمه و دار وکانی و روباره کان به  یه که وه  گرێ دراون له راستیدا مه رگی دارێک وه کو مه رگی مروڤێکه و مه رگی روبارو کانیێک وه کو مه رگی ژیارێکه ،به ڵام زۆر دڵته زێنه ئێمه مردنی دار و روبارو کانی ئه بینین و بێ خه م ئه گوزه رین.

دوو کوت له سێ کوتی دارستانه کانی زاگرۆس له ماوه ی سی ساڵی رابردۆ  له ناو چووه.

بۆ نمونه ئاوڕێ له ناوچه ی له یلاخ ئه ده ینه وه :له م ناوچه ێه ته نیا له ماوه ی پازده ساڵی رابردودا  چه ندین چه م و به ده یان کانی وشک بوون ، سفره ی ئاوی ژێر زه وی هه شت متر چووه ته خواره وه.

له کاتێکی زۆر نزیکدا له داهاتو ئاوی کانی و چا و روباره کانی سه رچاوه ی گوند و شاره کان وشک  ئه بن و له ێلاخ ئه بێته بیابانێکی گه وره .ئه گه ر چاره سه ریک بوی نه کرێ ئه وه راستێکی ئاشکراێه.

هۆکاره کان:چه م و کانیه کان به هۆ ی که ندنی  له  راده به ده ری چای قۆل له  ناوچه که  وشک بوون چاکان له لاێه ن خاونه کانیانه وه به غه ریبه کان کرایه ئه درن و غه ریبه کانیش به سه ر هاتی ناوچه که  بۆیان گرنگ نیه و چای قاچاخ ئه که ن و ئاوی له راده به ده ر هه ڵده وه زن ئیداره ی په یوه ندی داریش تا ئیسته پشکنین و به رگری باشی نه بووه .  

 به سه ر هاتی خه مناکی داره کان وهۆکار : نه داری  ؛ بڕکه داره کان به هۆی نه داریه وه ئه بڕێنه وه و ئه فروشرێن.   

ئاژه ڵداری:ئه ویش به هۆی نه بوونی کارێکی تر له راده به ده ر ئه کرێ.                                       

چاند : هه م بۆ له ناو چوونی داره کان و هه م بۆ له ناو چوونی چه م وکانیه کان زۆر گرینگه ئه ویش مامڵه ی خراوی ئێمه س له گه ڵ ئه وانه دا وه ک :بڕین وسوتاندنی داره کان بێ ئاگاداری له زیانه کانی و که ندنی چای قاچاخ وهه ڵوه زینی ئاو له راده به ده ر.ئێمه له سێبه ری دار دائه نیشن به ڵام قه د دار نانین،ئاو ئه خۆینه وه به ڵام ئاگاداری دۆخی سه چاوه کان نین                                                                  

بۆ ته نیایی که نیشکێک

زاهێد قادرمه رزی

  له فره وڵاتان کچ  هه ژاره ، وه لێ شه وی تو تاریکتر بوو ،له وڵاتی هه ژار کچ له گشتی هه ژارتره ،جیا له بزه ی دایک که ئه ویش به مێهره بانی تاوانباره  و خوشکه کانت به     بزه ی  که  خه م  به  رویدا جاوی چنیبوو ،ئه وانتر روی خۆشیان خسته ناو گۆنیک، گرێیان دا و داێان به کوڵیاندا و شه وانه یش  هه ر  به و  جۆ ره  ئه خه وتن  و قه د  گریه که یان  نه ده کرده وه .دایکت و خۆشکه کانت له به ر دێوی گه وره  دیه وه ، ره نگاوره نگ  و   دڵته نگ، که به  که ڵکیت  و چه قو  شه ڕیان  له گه ڵ  ئه کرد  ئه ویش ناوی  ته ون  بوو ، له ده نگی  زرمه ی  که ڵکیت و کرپه ی چه قو که س ده نگی گریانی توی نه بیست و نه یکڕی، ئه وان  له سه ر ته خته یک  به رز بوون و تو نه ده توانستی سه رکه وی .      که سێکی ترت  دیه وه ،  زل ، ده نگ بوڕ و ناوچاو تورشاو  ،ئێواران و شه وان دیاری    ئه دا، جارجاری هاواری ئه کرد و چشتێکی فڕه ئه دا ،به چه پاڵه له وانه ی  ئه دا  که  هیشتا  له به ر  ته ون بوو ن و په ڕو  سه ریان فڕه ی ئه وه ست ، ئه و کاته بوو  که  زانیت خوشکه کانت چه نده جوانن ، ئه وه باو کت بوو ،ده می باوکت ته نیا  خوه سن  و قسه ی تاڵ و تف کردنی ئه زانی .  که سێکی ترت ناسیه وه ، فره تر وه کو باوکت بو ئه ویش جارجارێ جوانی خوشکه کانتی به چه پاڵه ده ر ئه خست  ئه وه  برا بوو.هێشتا تازه فێر بوی بڵیی بابه ، له گوتنی په شیمان  بویته وه.  که م که م  گه و ره تر بوویت  و له  سه ر پات راوستای  به ڵام  هیشتا خۆر له ده ر و  تو له  ماڵ بویت .ئیتر لاێ دایک وخۆشکه کانت له به ر ته ون بووی،رۆژان  به زرمه ی  که ڵکیت  به خه به ر  ئه هاتی  و  شه وان  به و  نه زمه  ئه خه وتی ،ته نیا ته وفیری شه و و رۆژ ئه‌وه بوو شه و باوک و شه ڕ بوون و رۆژ نه بوون . ئه وه نده  گه وره  بووی  که  وه ختی خوێندنگا ت  گه یشت ،که  که وتیه رێ بوخوێندنگا ، خۆر ، روشنای ،مه لان ،ماڵه کانی ده وروبه ر  و هاوماڵانی خوتت دی ،خۆش بوو روژێکی تازه بوو.  مامۆستا  وه کو باوکت پیاوێکی  وشک  و ترسناک  و  هه ڕه شه ی  لێدانی ئه کرد ، دوای  چه ند  روژ لێدانی ده سپێکرد .به ڵام خۆر و روژ و ماڵه کانی  ده و روبه ر و هاوماڵان و مه لان وای ئه کرد که بڵی خۆێندنگا خۆشتره . مامۆستایش له باوک هه ندێ خاستر بوو چونکه خۆێندکاری باش که متر کوته کی  ئه خوارد .بێجگه       وه ختی خۆیندنگا  ئه و  کاته کان هه مۆی ته ون بوو ،زۆر له ئه نگؤسته کانت له به ر بلۆق کردن ده یانزریکاند و هه ڵگرتنی قه ڵه می  بۆت  ئه سته م  ئه کرد.دوای چه ند ساڵ  باوک  فه رمانی دا  که  ناوێ  بخو‎ێنی  ئه ڕای ئه وه که قازانجی نیه ،به گریانی زۆره وه به هه ناسه ی سه رده وه  که س به هانا ته وه نه هات،به دڵی پڕ له  ده رده وه   له  خۆر و رۆژ ، مه ل و ماڵه کان و هاوماڵه کان ماڵئا وایت کرد .کوته  ئاوێنه  شکاوه یک  بوو که  بازه  جارێ  به شه رمی هه ژاریه وه  تماشای خۆتت   ئه کرد ، رۆژێ خۆتت جیاواز له جاران دیه وه  هه ستت کرد زۆر جوانتری ،رۆمه تی پڕ په ژاره ت  قه شه نگترین  لێباسی  له  به ر بوو ،هه ر  ئه و  ئانه بوو هه ستت  کرد   که سێکت  خۆش ئه وێ  به ڵام  کێ ؟ نه تده زانی  تا جارێ له به ر کارێ له ماڵ رۆیشتیه ده ر ،کوڕێکت دیه وه ، وا خه ێاڵت ئه کرد لای خواوه هاتوه ،جوان و پڕ له خۆشه ویستی ،ئه گرچی کورته باڵا و قژ لول بوو به ڵام چاو پڕ تیشک  و ئاشق بوو. بازه جارێ کاتێ بیرت له لای بوو به  چه قوی ته ون  ده ستی خۆتت ئه بڕی ،دڵت خۆش  و خه مبار و ئاشق بوو.به هه ر بیانکێ کاری ده ره وه ت ئه گه ر سه ختیش بواێا ئه تکرد ، به دیتنی ئه و کوڕه  زامه کانت  مه رهه م  ئه کریان . تا کاتێ باب زانی و له به ڕ ئابڕوی  ژه نگ بردوی ، ده ره وه   چوونتی        قه ده غه  کرد .ئه و کاته بوو که  ئاره زۆی  مه رگت  له خۆدای  ئه و هه مو  به دبه ختیه ئه کرد .شه وێک پیاوێکی غه ریبه هاته ماڵ وله گه ڵ باوکت قسه ی کرد و وتی: هاتوم کوڕم به غولامی  قه بووڵ که ی  ، تو ئێمه ئه ناسی ،باوکت وتی: کێ له ئێوه باشتر  که نیشک ئه شێ  زوو  شو بکا .دوای چه ند رۆژ خۆشکه گه وره ت  شوی کرد و بێ زه ماوند کار بڕاێه وه ،چه ند رۆژ له دوری خۆشکت گریای ،دوایی ئه و  خۆ شکه کان و دواتر بو داوای تو هاتن و تویش شوت کرد ، شو ملهوڕ و  زۆروێژ و دیسان ته ون کردن ، چه ند ساڵ رابرد مناڵێکت بوو ناوی نیای  فرمێسک، فرمێسک  له  ته خته ی  ته و ن  نه یده توانی سه ر که وێ.